زيستن در ظل ِ نظام هاي ديكتاتوري و ظل اللهي آدمي را وا مي دارد  همواره ،كلام در پوشش و لفافه بگويد تا راه را بر خود هموار يابد.اين نظام هاي تمامت خواه و استبدادي هنر ِ در ايما و ايهام و استعاره سخن گفتن را مي آموزانند.به ما ياد مي دهند تا به گونه اي سخن بگوييم كه بتوانيم از عواقب وخيم آن بگريزيم.به شكلي سلطان ِ جابر را ذم بگوييم كه آن گاه كه "گذر گاه ِ عافيت" بر ما تنگ شد،بتوانيم آن كلام را مدح جلوه دهيم.در ادبيات ِ ما حافظ استاد ِ اين گونه سخن گفتن است و سر ِ ماندگاري ِ او از پس ِ اين قرون ،در همين مهارت و توانمندي نهفته است.

گويي ما همواره امروزمان بدتر و تلخ تر از گذشته  است.همه گان با افسوس،ياد ِ ديروز ِ خجسته ي ِ خود مي كنند،روزگاري كه از مرارت و زهر كامي ي ِ امروز در آن نشاني نبوده است.دوراني كه "بانگ ِ نوش ِ شادخواران" در فضا طنين انداز بوده است:

كامم از تلخي ِ غم چون زهر گشت

بانگ ِ نوش ِ شادخواران ياد باد   (حافظ)

اما اين روزگاران ِ خوش،چه زماني بوده است،هيچ كس نمي داند.

در سايه و سيطره ي ِ حكومت هاي ِ اقتدارطلب،تنها ياد و خاطره ي ِ گذشته است كه زمان ِ حال را قابل ِ تحمل مي سازد،گذشته اي موهوم كه هيچ نشاني از آن نمي توان يافت. به ادبياتمان نگاه كنيم.پيوسته ما را زنهار مي دهند كه "به انديشيدن خطر مكن" (شاملو).گويا در اين گونه جوامع،دانايي برابر ِ با پريشاني و مصيبت است.مگر مي شود در جايي،آگاهي،اضطراب به بار آورد؟بلي مي شود. آنجا كه قدرتمند فعال ِ ما يشا است،حق گويي و حقيقت طلبي،ذنب لا يغفر مي شود.اين قصه ي ِ امروز و ديروز نيست.قصه ي ِ پر غصه ي ِ يك تاريخ است.تاريخي كه هماره در آن يك تن زبان بوده است و ديگران همه گوش. در اين جامعه است كه شاعرش هشتصد سال قبل كلامي مي گويد كه هنوز بيات نشده است.هنوز قابل ِ فهم است:

هر كه او بيدارتر پر درد تر

هر كه او آگاه تر رخ زرد تر (مولانا)

متفكرين اين قوم،ديگران را به گوشه گيري و انزوا دعوت مي كنند، زيرا كه در ميانه ي ِ ميدان بودن همواره بلا خيز بوده است،زيرا كه مياندار ِ ميدان بودن تنها يك تن – حاكم – را سزاوار است و ديگران همه بايد سمعا و طاعتا باشند.در چنين فرهنگي است كه بزرگان علم و معرفت اش سلامت را در "بر كنار" بودن مي دانند:

به دريا در منافع بي شمار است

اگر خواهي سلامت بر كنار است ( سعدي )

عالمان ِ پرورش يافته در فرهنگ ِ ارباب – رعيتي، نه تنها خود، زبان به انتقاد نمي گشايند،بلكه از ديگران نيز مي خواهند كه زبان در كام كشند و زبان درازي نكنند:

در بيان ِ  اين  سه كم  جنبان  لبت

از ذهاب و از ذهب  وز  مذهبت

كاين سه را خصم است بسيار و عدو

در  كمينت   ايستد  چون  داند او   (مولانا)

از راهي كه مي روي سخن مگو،از ميزان ِ دارايي ات سخن مگو،از دين و مذهبت سخن مگو كه همواره خطر در كمين است.اين است فرهنگ ِ استبداد ،كه تنها پفيوز مي پرورد.

+  سعید حبیبی عزیز آزاد شد.

+  اهدای جایزه‌ی معتبر بنیاد اولاف پالمه به پروین اردلان

بسياري از دوستان از طريق ِ پست ِ الكترونيك و يا كامنت در وبلاگ،از من پرسيده اند كه چگونه مي توان هم سكولار بود و هم مذهبي؟هم مدرن بود و هم سر در لاك ِ تنهايي فرو بُرد؟آيا سياست مدار و طالب ِ قدرت بودن امري مذموم است و يا پسنديده؟من در اين نوشته به قدر بضاعت ِ اندك ام پاسخ مي دهم.

مذهب امري خصوصي است.رابطه ي ِ انسان است و خداوند(با مفروض گرفتن ِ وجود ِ خداوند).تجربه ي امر ِ قدسي است.مذهب از جنس ِ عشق ورزيدن و عاشقي است.هر چند به باور ِ بسياري از عارفان عشق بسي با شكوه تر و عظيم تر از مذهب به معناي ِ شريعت است.(ملت ِ عشق از همه دين ها جداست).خصوصي بودن ِ مذهب،چيزي از عظمت و اهميت ِ آن نمي كاهد،بلكه به باور ِ من آن را در جاي ِ مناسب ِ خود قرار مي دهد.عشق نيز امري  خصوصي است.تجربه اي است منحصر به فرد.چه عشق را به قول ِ مولانا "زين سري" بدانيم و چه "زان سري".اما اين ويژه و منحصر بودن از هيبت و هيمنه ي ِ عشق نمي كاهد.

بسياري از امور ِ زندگاني ي ِ آدمي در ماهيت ِ خود امري سكولار و ناسوتي و دنيوي هستند.از اين نمونه مي توان به امر ِ "ازدواج" اشاره كرد.تشكيل ِ خانواده در ذات ِ خود امري غير ِ ديني است حتا اگر اديان ِ مختلف هر كدام با شيوه اي خاص،آداب و مناسكي را از منظر ِ خود شايسته و بايسته بدانند.اگر اديان به وجود نمي آمدند باز هم نهاد خانواده شكل مي گرفت."حكومت" نيز  امري  غير ِ ديني است.نهاد ِ حكومت نيز در ذات ِ خود سكولار است. هر چند بعضي از اديان قوانيني براي ِ شيوه ي ِ حكم راني وضع كرده باشند،اين قوانين عرضي و محلي(لُكال) هستند."اخلاق" نيز امري غير ِ ديني است.و از اين موارد بسيار است.

مي توان به امر ِ قدسي ايمان داشت و به مباني ِ سكولاريسم نيز ملتزم بود.ايمان از جنس ِ دوست داشتن است.ايمان،عاشقي است و عاشقي انفعال است و نه فعل.هيچ گاه نمي توان گفت كه من در فلان روز در آينده و در بهمان ساعت عاشق خواهم شد.عاشقي يك رخداد است.دُچار شدن است.و به قول ِ سپهري دُچار يعني عاشق.هيچ كس را نمي توان با رسن ِ اكراه و اجبار عاشق ِ كسي يا چيزي نمود.و از اين حيث است كه در دين هم نمي بايد جبر و زور دخيل باشد.خطا ي ِ دينداران از جنس ِ گناه است و نه جُرم.قوانين ِ حكومت ها، روابط ِ انسان – انسان را توسط ِ نمايندگان ِ ملت،تنظيم مي كنند،حال آن كه دين رابطه ي ِ انسان – خدا يا امر ِ قدسي است.با اين تعاريف از دين و حكومت،مي توان هم دين دار بود و هم سكولار.امتزاج ِ گناه و جرم،دين و دولت،مسجد و مجلس،تركيبي نا متجانس است كه پس از آن نه دين ،دين مي ماند و نه دولت ، دولت.اديان از رابطه ي ِ انسان – خدا سخن مي گويند و قوانين ِ بشري منجمله منشور ِ جهاني ِ حقوق ِ بشر تدوين كننده ي ِ رابطه ي ِ انسان – انسان هستند.در دين "گناه" محوريت دارد و در قوانين ِ موضوعه،جُرم.عقاب و پاداش ِ دين امري اخروي و آن – جهاني مي باشد و در قوانين ِ بشري،جزا امري دنيوي و اين – جهاني است. در مورد ِ سياست و قدرت بايد گفت كه سياست،علم  است.تئوري پردازي ِ قدرت.كسب ِ قدرت،نگاه باني و نگاه داري ِ آن و واگذاري به غير.سياست ورزي و طالب ِ قدرت بودن امري مذموم و مطعون نيست.اگر قدرت را حتا "شر" بدانيم،شري است لازم كه نبود ِ آن شرور ِ بيشتري را در عالم مي گستراند.اگر من در باور ِ خود جاي ِ مردان سياست درخت نشانده ام تا هوا تازه شود،اين يك احساس ُ دروني و شخصي است و دليلي بر زشتي ِ امر ِ سياست ورزيدن و طالب ِ قدرت بودن نيست.نه "قطار ِ سياست خالي است و نه قطار ِ فقه سنگين.اما دولت ِ ديني را نه دين مي دانم و نه دولت.دولت ِ ديني ،دولتي ايدئولوژيك است.دولتي است كه شهروندان را به ناچار به خودي و غير ِ خودي تقسيم مي كند و نمي تواند به انسان ها به ما هو انسان نظر بيافكند. در نظر ِ چنين دولتي،مومنين ِ به ديني خاص،بر ديگر انسان ها برتري ِ ذاتي دارند.

 و اما در مورد ِ تنهايي.تنهايي به معناي ِ انزوا نيست.تنهايي،نوعي گفت و گو با خويشتن است و گفت و گو با خويشتن نامش تفكر است.در فرصتي ديگر بيشتر در اين باره سخن خواهيم گفت.

+  یعقوب مهرنهاد، روزنامه نگار و فعال مدنی سیستان و بلوچستان، به اعدام محکوم شد

+  برای آزادی یک وبلاگ‌نویس عربستانی .مدیار سمیع نژاد

·     +  از دفتر خواب ها (محسن مخملباف)

به مناسبت ۱۰ بهمن روز هم بستگي ي وبلاگ نويسان با دانش جويان در بند

كار ِ دانش جو،جستن ِ دانش است.جست و جويي براي ِ بالا بردن ِ سطح ِ دانش ِ خود.سياست مدار با قدرت سر و كار دارد.مي خواهد با كسب ِ قدرت به اصلاح ِ امور بپردازد.(در حالت ِ ايده آل).كار ِ روحاني،وعظ و خطابه ي ِ ديني است.او مردم را با پيام و رسالت ِ اديان آشنا مي سازد.او عالم ِ ديني است،به مردم ترك ِ دنيا مي آموزاند،و وعده ي ِ بهشت مي دهد و بيم ِ دوزخ.

از زماني كه تخصص پديد آمد،هر گروه و صنفي،كاري در پيش گرفت.

امروز دانش جو زنداني است.اگر كار ِ دانش جو ،پژوهش و تحقيق و تحصيل ِ علم باشد كه هست،پس او در زندان چه مي كند؟زندان مكان ِ تاديب و تنبيه ِ خطا كاران است.دانش جو را آن جا چه كار است؟

آنجا كه قدرت، در تمامي ِ شئونات ِ زندگي ي ِ اجتماعي و فردي ِ انسان ها درازدستي مي كند،آنجا كه عالمان ِ دين با قدرت مندان ِ سياست پيشه يكي مي شوند،و سياست مدار،عالم ِ ديني مي شود،آنجا كه روحاني،درس ِ اقتصاد و تجارت و سياست مي دهد،و حاكمان، معلمان ِ دين واخلاق مي شوند،نقش هر فرد و نهادي دگرگون مي شود.آموزگاران ِ معنويت و روحانيت ِ جامعه به مردم درس ِ پرهيزكاري مي دهند و خود ،سيم و زر مي اندوزند،زيرا كه با قدرت آميخته اند. (ترك ِ دنيا به مردم آموزند / خويشتن سيم و غله اندوزند ) و سياست مداران و حاكمان به جاي ِ آن كه در انديشه ي ِ معيشت و رفاه خلق باشند،به شريعت ِ آنان مي انديشند و به علوم ِ خفيه روي مي آورند و سعي مي كنند كه "درها به دعا بگشايند".در اين امتزاج ِ ناخجسته است كه دانش جويان به جاي ِ علم اندوزي و نشستن پشت ِ ميزهاي ِ پژوهش،سر از حبس و بند در مي آورند.زيرا كه از اين قران ِ ناميمون اندوه گينند،به واسطه ي ِ انديشه ورزي اشان در طلب ِ آزادي و عدالت و معنويت هستند.آزادي و عدالتي كه قدرت مندان،وعده هايش را سر دادند و به آن عمل ننمودند و معنويتي كه لگد مال ِ عالمان ِ بي عمل شده است.

امروز دانش جو زنداني است.او زندان و حبس و بند را دوست ندارد.مي خواهد دانش بياندوزد و در بيان ِ عقايدش آزاد باشد.سر ِ تعظيم بر پاي ِ هيچ قدرتي فرود نمي آورد.مي خواهد در كمال ِ آزادي و فراغت درس بخواند.او مي خواهد با صداي رسا بگويد"من مي انديشم ، پس هستم".او براي ِ انديشه هايش هيچ خط ِ قرمزي را به رسميت نمي شناسد.جاي ِ او زندان نيست،دانش گاه است.

اگر هر كس در جاي گاه ِ خويش باشد،آن زمان دانش جو از زندان به دانش گاه باز مي گردد،عالمان ِ دين به معابد و سياست مداران به نهادهاي ِ قدرت ِ انتخابي و دوره اي ي ِ خود.

امروز اما دانشجويان در بندند،كارگران و زنان و ...هم.در سلول هاي ِ تنگ و تاريك ِ انفرادي.و ما اين سوي ِ ديوارها دل نگران ِ دوستان ِ خوديم.گويا بايد به بزرگان ِ قدرت،بازي ي ِ زمان ِ كودكي امان را ياد آوري كنيم كه:

"نخود،نخود هر كه رود خانه ي ِ خود"

+  عطر خوش "زنان" قدغن

            "من مخالف ِ تو و عقايد ِ تو هستم اما حاضرم جانم را بدهم تا تو حرفت را بزني" (ولتر)

پس از نوشتن مطلبي در مورد ابراهيم لطف الهي و بيان اندوه ِ عميق ام از مرگ مشكوكِ ايشان،استاد گران قدر آقاي علي طهماسبي برايِ اين حقير ايميلي ارسال فرمودند و به توضيح ِ معنا و مفهوم ِ قصاص پرداختند كه بسيار برايم راه گشا بود و موجبات ِ شعفِ مرا فراهم آورد.من در اينجا از زحماتِ اين قرآن پ‍ژوهِ و دين شناس توانا قدرداني مي كنم و اميدوارم خداوند به ايشان عمرِ با بركت عنايت بفرمايد.

+ مطلب ِ علي طهماسبي در مورد ِ حجاب با عنوان ِ کند و کاوی در مسئله حجاب خواندني است.